Córka samuraja

Etsu Inagaki Sugimoto urodziła się w 1876 roku w prowincji Echigo. Miała zostać kapłanką, jednak przewrotny los rzucił ją gdzieś indziej – do USA, kraju młodszego niż ród, z jakiego się wywodziła, gdzie została żoną japońskiego handlarza.
Wiele lat później, gdy mieszkała w Nowym Jorku, opisywała swoje wspomnienia z młodości dla filadelfijskiej gazety. W 1925 roku zostały one wydane w formie książki, jako “Córka samuraja”.

Druga połowa XIX wieku była w Japonii czasem burzliwych, dynamicznych przemian – otworzono granice, zlikwidowano shogunat, powrócono do władzy cesarskiej. Japonia gwałtownie zaczęła dążyć do modernizacji, garściami czerpiąc z zachodnich wzorców. Tak zwana nowoczesność brutalnie wtargnęła do Japonii i rozpoczęła walkę z tradycją.

Skutki tych zmian były boleśnie odczuwalne dla starego samurajskiego rodu Inagakich. Ojciec Etsu zajmował wcześniej w prowincji Echigo wysokie stanowisko, jednak utracił je na skutek reform. Jak wszyscy samuraje, stracił majątek, przywileje i oparcie, jakie dawał mu poprzedni system. Nikt jednak na szczęście nie był w stanie pozbawić go tradycyjnych japońskich wartości – i to one były dla niego podporą, gdy próbował ułożyć sobie życie na nowo.

Sugimoto z właściwą dla japońskiego poczucia estetyki subtelnością opisała starcie dwóch odmiennych kultur, wyciągając zarazem dość odważne, jak na żyjącą w tamtych czasach Japonkę, wnioski. Choć sama nie znała już feudalnej Japonii, swoje opowieści oparła na rodzinnych legendach i wspomnieniach; na obserwacjach codziennego życia, kiedy to jej rodzice pielęgnowali stare tradycje i zwyczaje, sięgając jednocześnie, w ramach kompromisu i zdrowego rozsądku potrzebnego do przetrwania, po nowoczesność. Nie mogła czuć tego, co ojciec, gdy zmuszony był wyprzedawać stare rodzinne pamiątki, by mieć pieniądze na życie. Nie była w stanie pojąć bólu swojej bardzo konserwatywnej babci, gdy w domu po raz pierwszy, na przekór buddyjskim wierzeniom, pojawiło się mięso. I choć teoretycznie opisywała te i inne wydarzenia ze swojego, dość nowoczesnego punktu widzenia, potrafiła też w bardzo przejmujący sposób przekazać uczucia i poglądy rodziny.

Spowiedź samuraja

Seria: Kokoro – Tom 11

Katsu Kokichi Spowiedź samuraja
Diamond Books,2010

Opis:
Japonia sprzed blisko dwóch wieków – ta prawdziwa, z krwi i kości, a nie pism teoretyków bushido. Japonia widziana oczami ubogiego hatamoto, w której wprawdzie „duszę samuraja”, szablę, można łatwo wycenić i sprzedać, a ulubioną formą rozrywki jest wizyta w dzielnicy rozkoszy, ale duch nie daje się okiełznać i spacyfikować urzędnikom szogunatu. Soczyście opisana rzeczywistość i realia życia samurajów czynią ze Spowiedzi samuraja pierwszorzędne źródło wiedzy o tamtym czasie i ludziach. Autobiografia Katsu Kokichiego obfituje w niesamowite przygody i barwne charaktery, a postać autora wyróżnia się oryginalnością na tle standardów ówczesnego japońskiego społeczeństwa skrępowanego długim szeregiem zasad oraz przepisów. Spowiedź samuraja to fascynujące okno w czasie pozwalające zajrzeć w jeden z najbarwniejszych okresów historii i kultury Japonii.

Kodeks Młodego Samuraja

Seria: Kokoro – Tom 5

Daidoji Yuzan Shigesuke
Kodeks Młodego Samuraja (jap. Budo Shoshinshu)
Diamond Books, 2004

Opis:
Autor przedstawia swój obraz idealnego samuraja, zawsze wiernego rycerskim zasadom i żyjącego ciągle w cieniu śmierci. W przeciwieństwie jednak do dawnych kodeksów, układanych przez władców na użytek poddanych, Budo shoshinshu pisane jest z pozycji wasala i skierowane do ludzi tego samego stanu. Warto podkreślić – ludzi młodych, żyjących w okresie pokoju, z dala od zgiełku pól bitewnych, w czasach, w których wojownik coraz bardziej stawał się urzędnikiem. Klasyka japońskiej myśli bushido.

Daidoji Yuzan Shigesuke (1639–1730) urodził się w znanej rodzinie samurajskiej, wywodzącej swoje pochodzenie od wojownika z X wieku, Taira Korehiry. W ciągu swojego długiego życia Yuzan obserwował rządy aż sześciu shogunów z rodu Tokugawa – od Iemitsu do Yoshimune. Poznał zatem surowe wojskowe obyczaje początków okresu Edo i luksus ery Genroku. Był świadkiem tragedii księcia Asano i zemsty czterdziestu siedmiu roninów, uważanej za heroiczny przykład rycerskiej wierności i męstwa. Widział także, jak stare rody chylą się ku upadkowi, przeżarte przez intrygi i korupcję.

Księga pięciu kręgów

Seria: Kokoro – Tom 1

Musashi Miyamoto
Księga pięciu kręgów (jap. Gorin-no sho)
Diamond Books, 2001

Opis:
Gorin-no sho ujrzała światło dzienne wiosną 1645 roku i od tamtej pory, przez ponad 350 lat, wciąż przyciąga czytelników na całym świecie, będąc jedną z klasycznych, a jednocześnie wciąż aktualnych książek poświęconych walce. Mimo tego, że jej tematem są techniczne i duchowe aspekty walki wyłącznie na miecze, to zawarte w niej przemyślenia okazują się zaskakująco trafne w przypadku każdego konfliktu: począwszy od sztuki walki, a skończywszy na bezwzględnych zmaganiach współczesnego świata biznesu.

“Drogą mi jest jedynie odnosić zwycięstwo jakąkolwiek bronią” – te słowa mogłyby właściwie stanowić motto całej Księgi…, bowiem całość zawartych w niej rozważań skupia się tylko i wyłącznie na jednym: na pokonaniu przeciwnika za wszelką cenę i przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Uniwersalizm myśli Musashiego sprawił, że przeszła ona pomyślnie próbę czasu i okazuje się skuteczna również w naszych czasach.

Tameshigiri – 3 poziomy trudności

Tameshigiri jest wykonywane na tatami omote (związana słoma z japońskiej podłogi), która została zwinięta i namoczona w wodzie przez noc. Oznaczony cel powinien mieć 2 shaku (ok. 60 cm) wysokości i 5 bu (ok. 15 cm) grubości. Tameshigiri nie należy wykonywać bez nadzoru. Wymagane jest wiele miesięcy wcześniejszego szkolenia. Miecze repliki ze stali nierdzewnej nie mogą być stosowane, ponieważ mogą łatwo pęknąć i spowodować poważne obrażenia.

Poziom początkujący:

1. Sayuw Kesa Giri : na zmianę Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo) i Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo). Stopa jest zmieniana po każdym cięciu.
2. Sayuw Kesa / Gyaku Kesa Giri : Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w lewo).
3. Godan Giri : pięć cięć – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie do po lewej) i Suihei (poziome cięcie w prawo).
4. Rokudan Giri : sześć cięć – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie do z lewej), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Suihei (poziome cięcie w lewo).

Poziom średni:

1. Futo Giri : grube cięcie – Kesa giri (w dół ukośne cięcie) na jeden duży cel. Zazwyczaj waha się od 2 do 6 zwojów.
2. Yoko-Narabi : wiele pionowo ustawionych celów w rzędzie, cięcie Kesa giri (w dół ukośne cięcie). Zazwyczaj waha się od 2 do 6 zwojów.
3. Dodan : wiele poziomo ułożonych celów są wycięte z jednego Gedon (w dół pionowe cięcie). Na dole powinny być miękkie drewno, żeby katana mogła się z nią skontaktować.
4. Tsubame Gaeshi : cięcie wracająca jaskółka – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w lewo). Kesa i Gyaku Kesa wykonywane są szybko, bez przerwy między cięciami.
5. Inazuma Giri : cięcie błyskawica – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie po lewej stronie). Jest to szybko kolejności cięcia bez przerw między nimi. Wszystkie cięcia w kolejności muszą być zakończone w ciągu jednej sekundy.
6. Gyaku-Inazuma Giri : odwrotne cięcie błyskawica – Migi Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Migi Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w prawo).  Wszystkie cięcia w kolejności muszą być zakończone w ciągu jednej sekundy.
7. Nami Gaeshi : cięcie wracająca fala – sekwencja ta odbywa się na dwa cele stojące obok siebie. Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo) na odpowiedni cel, Hidari Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w lewo) po lewej stronie docelowej, Suihei (poziome cięcia w prawo) na obu cele. Pierwsze cięcie należy zatrzymać przed uderzeniem drugiego celu. Drugie cięcie jest bez usuwania miecza z pomiędzy celi. Pierwsze dwa cięcia powinny być na tym samym poziomie.

Poziom zaawansowany:

1. Daruma Otoshi : Batto Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo w pozycji z mieczem w saya), a następnie przez cztery szybkie Suihei (poziome cięcia).
2. Dow Barai : Batto Suihei (poziome cięcia w prawo w pozycji z mieczem w saya), następnie jedną ręką Suihei (poziome cięcia w lewo)
3. Kasumi : Mgła – niskie Suihei (poziome cięcie w prawo), a następnie wysokie Suihei (poziome cięcie w lewo). Drugie cięcie odbywa się na odciętej części celu przed upadkiem.
4. Kawasemi : Zimorodek – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), niskie Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), a pośrodku Suihei (poziome cięcia w lewo). Trzecie cięcie dokonuje się na odciętych częściach celu przed upadkiem.
5. Makuri : Wiatr – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie z lewej) z Hasso no Kamae (miecz skierowany w górę, krawędzią do przodu, a poziom tsuby przy uchu), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo ). Oba cięcia są  szybkie bez przerwy i powinna zostać zakończone w ciągu jednej sekundy.
6. Mizu Gaeshi : Wracająca woda – niskie Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo) i wysokie Suihei (poziome cięcie w lewo). Drugie cięcie odbywa się na odciętych części celu przed upadkiem.
7. Mizu Guruma : Koło wodne – niskie Gyaku Kesa (w górę ukośne nacięcie w prawo), a następnie wysokie Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie po lewej stronie). Drugie cięcie odbywa się na odciętej części celu przed upadkiem.
8. Nuki Uchi : Batto Suihei (poziome cięcia w prawo w pozycji z mieczem w saya) na trzecim kroku, zmiana stóp, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo).
9. Syo Hatto : Batto Gyaku Kesa (w górę ukośne nacięcie w prawo w pozycji z mieczem w saya) na drugim etapie, zmiana stóp Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie po lewej stronie).
10. Tombo : Lecący smok – połowa celu jest w pozycji poziomej na szczycie drugiej połowy celu. Hidari Kesa (w dół ukośne nacięcie z lewej) z Hasso Gamae (miecz skierowany w górę, krawędzią do przodu, a poziom tsuby przy uchu), Migi Kesa (w dół ukośne nacięcie w prawo) kończy się w Hasso Kamae. Drugie cięcie musi być wykonane przed upadkiem celu.
11. Zengo-no-teki : Wrogowie z przodu i z tyłu – sekwencja ta jest wykonywana na dwa cele. Jeden z nich jest umieszczony z prawej strony, drugi znajduje się za nimi. Obrót i Batto Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie na prawo w pozycji z mieczem w saya), Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), drugi cel, Mizu Gaeshi, Suihei pierwszy cel poziome cięcie.

Źródło: Toyama Ryu Batto Do

Tameshigiri – uwagi ogólne

W dzisiejszych czasach kiedy od ponad 150 lat użycie miecza na polu walki jako metody sprawdzenia własnych umiejętności przestało być możliwe, korzystanie z innej metody szkoleniowej, która towarzyszyła sztuce miecza od wieków powinno wydawać się bardzo atrakcyjne. Testy cięcia tameshigiri są tyleż atrakcyjne co i trudne, nie jeden bowiem uważający się za mistrza adept miecza ustąpił z pokorą oporowi, jaki napotkał ze strony zrolowanej i namoczonej japońskiej maty – tatami omote.

Tameshigiri (testowe cięcie) – japońska sztuka próbnego cięcia, popularna od okresu Edo w XVII wieku. Pierwotnie miała na celu przede wszystkim wypróbowywanie jakości ostrza katany. Testowe cięcia wykonywano zarówno na żywych skazańcach, jak i na zwłokach (np. cięcie tabi-gata – odcinające kostkę u nogi, czy o-kesa – przecinające korpus od obojczyka po przeciwległe biodro). Dodatkowo wykorzystywano także maty z ryżowej trawy, maty tatami, kije bambusowe i cienkie zwoje ze stali. Do testowania dopuszczani byli wyłącznie najlepsi szermierze, a wynik testu tameshigiri był często odnotowywany na klindze miecza, dowodząc jego jakości i wartości. Często odnotowywano tam także rodzaj testu, podając liczbę ciał i rodzaj cięć.

Współcześnie tameshigiri wykorzystuje się przede wszystkim do testowania umiejętności szermierza, stąd terminy shitō (test miecza), oraz shizan (cięcie testowe) – słowo będące alternatywną formą wymowy znaków określających tameshigiri. Cięcia wykonywane są głównie na zmoczonych matach. Mokra trawa odpowiada gęstością ciału, podczas gdy zielone kije bambusowe odgrywają rolę kości. Zadania w tameshigiri różnią się trudnością, zarówno z uwagi na sam rodzaj cięcia, jak i np. ze względu na konieczność wykonania go w ruchu, z określoną szybkością, a także np. w serii kilku kolejnych cięć na tej samej macie (każde kolejne cięcie, nawet jeżeli jest przeprowadzone poprawnie, ale odcina zbyt duży fragment maty, uniemożliwia wykonanie kolejnych).

Praktyka tameshigiri sprawia w wielu przypadkach trudności nawet zaawansowanym specjalistom kendo i iaidō. Spowodowane jest to głównie tym, że ruch ostrza podczas cięcia obiektu jest specyficzny – wymaga lekkiego przesunięcia ruchu tnącego, które w treningu na sucho samym iaitō bądź w sparingu shinaiem nie odgrywa żadnej roli i w związku z tym w wielu stylach po prostu nie jest ćwiczony. Tameshigiri jest natomiast jednym z podstawowych ćwiczeń w battōdō.

Na rysunkach 1,2,3 zostały pokazane podstawowe płaszczyzny cięć kesa giri, pojedyncze i podwójne cięcie. Przy dwukrotnym kesa istotne jest by cięcia następowały jedno po drugim płynnie bez zatrzymania ruchu, szybko i pewnie. To co sprawia trudność przy tak podstawowym zadaniu to zmiana wysokości celu który przy drugim cięciu obniża się o 20 cm w dół, z pozoru niewielka zmiana stanowi jednak poważny problem, gdyż wieloletnie ćwiczenia ruchu kesa giri w rozmaitych kata powodują, że odruchowo wykonujemy je cały czas w tym samym punkcie przestrzeni, musimy zatem w ułamku sekundy zapanować nad naszymi nawykami ruchowymi i przenieść płaszczyznę i punkt cięcia nieco w dół zachowując zarazem właściwą dynamikę i formę ruchu.

1. Sodesuri
2. Ko-gesa
3. O-gesa
4. Tai-tai
5. Wakige
6. Chiwari
7. Suritsuke
8. Karigane
9. Kurimasike
10. Ichi-no-do
11. Ni-no-do
12. San-no-do
13. Ryo-guruma
14. Shimo-tatewari
15. Tabigata
16. Hiza-tachi
17. Hiji-tachi
18. Kaishaku

Różne szkoły kenjutsu, iaidō i battōdō zwracają mniejszą lub większą wagę na trenowanie tameshigiri. Szczególny nacisk na ten aspekt szermierki kładzie się m.in. w stylach Ishi Yama-ryū, Shinkendo, Battodo-ryū Sei Ken, Toyama-ryū, Nakamura-ryū, Mugai-ryū, Jikishinkai, Sekiguchi-ryū.

Źródła: Jerzy Pomianowski -  BUDOJO nr 2/2003 i 3/2003; Wikipedia

Zanshin

Zanshin jest to stan koncentracji trwający po wykonaniu danej czynności. W budo jest to moment po wykonaniu techniki, w którym uwaga, czujność, gotowość i kontakt z partnerem nie zostają zerwane. Zanshin wyraża się zarówno na poziomie fizycznym i technicznym, a także psychicznym, mentalnym, jak również filozoficznym i duchowym.

Zgodnie z tradycją japońskiej kultury, cały świat i wszystkie zdarzenia posiadają charakterystyczny rytm. Składa się on z czterech faz: jo (wolno), ha (szybciej), kyu (szybko) i zanshin (stop), które w taki sam sposób dotyczą zarówno losów Ziemi, jak i wszystkich prostych, codziennych czynności. Zanshin to punkt zerowy pomiędzy końcem jednej czynności a początkiem następnej; to oczekiwanie na kolejny cykl: jo, ha, kyu.

Zanshin jest momentem zespalającym zdarzenia, tworzącym i utrzymującym ciągłość między nimi. Dzięki niemu świat jawi się jako całość, a nie zbiór mniej lub bardziej dopasowanych do siebie fragmentów; tak naprawdę nic się nie kończy ani nie zaczyna, wszystko jest trwaniem – jednym ciągłym procesem.