Keiko

KEIKO – trening, praktyka, ćwiczenia. Metaforycznie keiko to „wykorzystywanie mądrości przodków do oświecenia codziennej praktyki”. Zwykle trening podzielony jest na kilka elementów. Początek i koniec to oficjalna ceremonia składająca się przywitania, medytacji (mokuso) i okazania szacunku wobec tradycji, nauczyciela i uczniów (reigi) następnie stosuje się różne formy oddychania (kokyu), pobudzania energii (doin) w końcu przychodzi czas na rozgrzewkę (taiso), która jest elementem przygotowania do zasadniczej części treningu. Główna część zajęć to powtarzanie konkretnych ćwiczeń (dosa), technik (waza) oraz wykonywanie ich w określony sposób. Dosa, waza, kata i różne formy treningu są narzędziami dydaktycznymi, pozwalającymi na przyswojenie sobie i zrozumienie zasad oraz nabycie pożądanych umiejętności.
Termin keiko oznacza również „rozwaga rzeczy starożytnych”. Wyróżnia się zasadniczo około 14 rodzajów treningu, chociaż istnieją jeszcze specyficzne formy i grupy ćwiczeń.

MITORI KEIKO – trening przez oglądanie. Jest to milczące i spokojne siedzenie w dojo. Adept jest całkowicie skoncentrowany i obserwuje trening innych dokładnie rozważając przebieg zajęć, wykonywane techniki itp.

HITORI KEIKO – samotny trening. Jeśli brakuje partnera to wyobrażamy go sobie i trenujemy dokładnie tak jakby rzeczywiście partner był z nami. W Judo np. ta forma treningu nazywa się TANDOKU-RENSHU (ćwiczenia indywidualne) przypominające walkę z cieniem. Hitori kaiko to również ascetyczna forma treningu stosowana przez wielu mistrzów, udających się na odosobnienie w góry lub inny trudny teren.

FUTSU KEIKO – normalny trening. Najczęściej stosowana forma zajęć, w której partnerzy nawzajem przyjmują rolę TORI i UKE (atakują i bronią się). Przy tym rodzaju treningu zaczynamy od technik podstawowych. Ćwiczy się je, aż staną się częścią naszej podświadomości i rozbudujemy na tej podstawie techniki Oyoo. W Judo do tego celu służą UCHI-KOMI („automatyzacja ruchu”) i KATA (formy).

KIHON-KEIKO – ćwiczenia podstawowe. Nauka fundamentalnych technik w sztukach walki. Najlepszy trening do pracy nad prawidłową techniką. Młodsi adepci powinni ćwiczyć powoli i dokładnie KIHON-KEIKO mylone często jest z treningiem dla początkujących. Kihon to techniki bazowe, to silny fundament przyszłego wojownika.

KAKARI-KEIKO – trening „rzędowy”. Różni ćwiczący tworzą grupę i atakują po kolei broniącego się. Atakujący mają ograniczyć się do jednej formy ataku lub stosować różne ataki. Jeśli obrońca wykonał wszystkie techniki obrony, następny z grupy przyjmuje jego rolę i tak trening jest kontynuowany, aż wszyscy ćwiczący będą pełnić tę rolę.

RENZOKU WAZA KEIKO – trening kombinacji technicznych, łączenie sekwencji ruchów w jedną całość. W Judo np: kombinacja rzutów a) o-uchi-gari, morote-seoi-nage lub b) harai-goshi, osoto-gari itp.

JIYU-KEIKO – wolny trening. Zwany również randori lub kumite. Rodzaj treningu przy którym ważne jest aby zharmonizować siły ciała i umysłu, tak aby pokonać atakującego zgodnie z zasadą „minimum wysiłku maksimum efektu”. Ten rodzaj treningu zwany jest często jako walka lub walka treningowa.

JIHIDO-KEIKO – kierowany trening. Przy tym rodzaju treningu zajęcia prowadzi instruktor lub zaawansowany Deshi z mniej zaawansowanymi uczniami i pomaga im zrobić postęp w ich umiejętnościach.

TANINZU-KAKAE-KEIKO – trening z kilkoma przeciwnikami. Przy tym rodzaju treningu TORI broni się przed kilkoma równocześnie atakującymi partnerami zwanymi UKE.

TAIBUKKI-OYOO-KEIKO – trening walki uzbrojonej. Przy tym rodzaju treningu ćwiczący broni się przed napastnikiem uzbrojonym np. w miecz, włócznię, kij, nóż itp.

SUWARI-KEIKO – trening w siadzie. Jeden z podstawowych treningów w tradycyjnych sztukach walki. Szczególnie ważnym elementem treningu jest doskonalenie pracy biodrami. Obaj ćwiczący poruszają się na kolanach.

HANTACIH-KEIKO – trening w którym Tori siedzi, a Uke stoi. Atakujacy wykonuje ataki poruszając się stojąc, w czasie gdy tori pozostaje w seiza-ho i porusza się tylko SHIKO.

TACHI-KEIKO – trening tylko w pozycji stojącej obaj ćwiczący wykonują tzw. Tachi-waza.

KIRIKAESHI-KEIKO – to prawdopodobnie najważniejszy trening kendo – od tych którzy dopiero zaczynają podążać ta drogą jak i dla najwyższych stopniem (kodansha). Kirikaeshi keiko uczy najbardziej istotnych elementów kendo, takich jak: KI-KEN-ITTCHI (jedność ducha,miecza i ciała), MA-AI (dystans), SHISEI (postawa), KIAI (okrzyk), KOKYU (oddech), ASHI-SABAKI (praca nóg), TENOUCHI (sposób trzymania SHINAI). Prawidłowe DATOTSU (atak), ZANSHIN (gotowość do dalszej walki) i ogólna wytrzymałość.

KEN-KEIKO – szczególny rodzaj treningu, w którym w najmroźniejszej porze roku tzn podczas zimy gdy jest śnieg i mróz, ćwiczący wstają bardzo wcześnie rano i ćwiczą określony czas na świeżym powietrzu.

SHOCHU-KEIKO – podobnie jak KEN-KEIKO tylko, że w najbardziej gorącej porze roku, w lecie. Ćwiczy się w najgorętszej porze dnia. Jest to stara tradycja japońskich wojowników, która służyła do wzmacniania ducha i odporności ciała.

HIKITATE-KEIKO – ćwiczenie wytrzymałościowe. W różnych szkołach istnieją odmienne metody na wyrobienie specjalnej wytrzymałości, niezbędnej do prowadzenia walki.

GASSHUKU-KEIKO – trening, w którym ćwiczący żyją razem przez określony czas w jakiejś miejscowości i główna częścią dnia jest trening. Współcześnie ta forma to: obozy treningowe, seminaria lub staże.

MUSHA SHUGYO – „pielgrzymka wojownika”, długa wędrówka po różnych dojo, połączona z treningiem u rozmaitych mistrzów, była kiedyś niezwykle popularna. Słynni mistrzowie z przed kilku wieków nieraz piętnaście lat kroczyli ścieżką Musha Shugyo, niejednokrotnie przy tym ryzykując życiem. Nietrudno sobie wyobrazić mniej doświadczonych wojowników zdrowo karconych przez wychowawców tej lub innej szkoły. Ale na zręcznych też czyhało wiele niebezpieczeństw. Nie jeden z tych, którzy wygrali walki na treningu, parę chwil później ginął w zasadzce zastawionej przez pokonanych przeciwników. Tacy wędrowcy sporo czasu spędzali też głęboko w górach, gdzie prowadzili trening duchowy. Ciągle stawiali czoło wyzwaniom. W miarę jak zdobywali sławę, napotykali na swej drodze coraz to nowych przeciwników. W tych pojedynkach stawką było życie. Chyba dość łatwo się domyślić, że mało znani wojownicy chcieli pokonać słynnych mistrzów. Miyamoto Musashi stoczył ponad sześćdziesiąt takich pojedynków, zanim skończył dwadzieścia osiem lub dwadzieścia dziewięć lat. Tsukahara Bokuden, w czasie trzech musha shygyo, pokonał ponad dwustu przeciwników. Obaj wyszli z tego bez najmniejszego szwanku, co niemal graniczy z cudem. Trzeba nadludzkich umiejętności, żeby osiągnąć taki wynik, więc nic dziwnego, że wspomniani wyżej wojownicy cieszą się nieśmiertelną sławą.

Incjatywa w walce (sen)

Narzucenie własnej inicjatywy w walce decyduje często o wygranej. Inicjatywa (sen), rozpatrywana jako pojedyncza reakcja na atak, jest bardzo ważnym aspektem taktyki w japońskich sztukach walki (budo). Rozróżniamy generalnie trzy sytuacje w pojedyńczym starciu:
1) późne przejęcie inicjatywy (go-no-sen),
2) wczesne przejęcie inicjatywy (sen-no-sen),
3) prewencyjne przejęcie inicjatywy (sensen-no-sen).

Ad 1) Napastnik atakuje, broniący się wykonuje blok i następnie kontratakuje. Klasyczny przykład go-no-sen. Odpowiadamy na atak przeciwnika, on rozpoczyna akcję, my ją kończymy, zadając decydujące uderzenie.

Ad 2) Wczesne przejęcie inicjatywy sen-no-sen nazywamy też wyprzedzeniem. Obejmuje dwa rodzaje sytuacji:
1) broniący wczuwa się w przeciwnika i równocześnie z jego atakiem rozpoczyna obronę,
2) broniący rozpoczyna obronę o ułamek sekundy później, ale jego akcja jest szybsza i polega na przesunięciu się do przodu, a nie jak w go-no-sen do tyłu, czy też pozostaniu w miejscu.

Ad 3) Prewencyjne przejęcie inicjatywy (sensen-no-sen) występuje, gdy broniący wyczuwa zamiar atakującego i fizycznie wyprzedza jego akcję.

Córka samuraja

Etsu Inagaki Sugimoto urodziła się w 1876 roku w prowincji Echigo. Miała zostać kapłanką, jednak przewrotny los rzucił ją gdzieś indziej – do USA, kraju młodszego niż ród, z jakiego się wywodziła, gdzie została żoną japońskiego handlarza.
Wiele lat później, gdy mieszkała w Nowym Jorku, opisywała swoje wspomnienia z młodości dla filadelfijskiej gazety. W 1925 roku zostały one wydane w formie książki, jako „Córka samuraja”.

Druga połowa XIX wieku była w Japonii czasem burzliwych, dynamicznych przemian – otworzono granice, zlikwidowano shogunat, powrócono do władzy cesarskiej. Japonia gwałtownie zaczęła dążyć do modernizacji, garściami czerpiąc z zachodnich wzorców. Tak zwana nowoczesność brutalnie wtargnęła do Japonii i rozpoczęła walkę z tradycją.

Skutki tych zmian były boleśnie odczuwalne dla starego samurajskiego rodu Inagakich. Ojciec Etsu zajmował wcześniej w prowincji Echigo wysokie stanowisko, jednak utracił je na skutek reform. Jak wszyscy samuraje, stracił majątek, przywileje i oparcie, jakie dawał mu poprzedni system. Nikt jednak na szczęście nie był w stanie pozbawić go tradycyjnych japońskich wartości – i to one były dla niego podporą, gdy próbował ułożyć sobie życie na nowo.

Sugimoto z właściwą dla japońskiego poczucia estetyki subtelnością opisała starcie dwóch odmiennych kultur, wyciągając zarazem dość odważne, jak na żyjącą w tamtych czasach Japonkę, wnioski. Choć sama nie znała już feudalnej Japonii, swoje opowieści oparła na rodzinnych legendach i wspomnieniach; na obserwacjach codziennego życia, kiedy to jej rodzice pielęgnowali stare tradycje i zwyczaje, sięgając jednocześnie, w ramach kompromisu i zdrowego rozsądku potrzebnego do przetrwania, po nowoczesność. Nie mogła czuć tego, co ojciec, gdy zmuszony był wyprzedawać stare rodzinne pamiątki, by mieć pieniądze na życie. Nie była w stanie pojąć bólu swojej bardzo konserwatywnej babci, gdy w domu po raz pierwszy, na przekór buddyjskim wierzeniom, pojawiło się mięso. I choć teoretycznie opisywała te i inne wydarzenia ze swojego, dość nowoczesnego punktu widzenia, potrafiła też w bardzo przejmujący sposób przekazać uczucia i poglądy rodziny.

Spowiedź samuraja

Seria: Kokoro – Tom 11

Katsu Kokichi Spowiedź samuraja
Diamond Books,2010

Opis:
Japonia sprzed blisko dwóch wieków – ta prawdziwa, z krwi i kości, a nie pism teoretyków bushido. Japonia widziana oczami ubogiego hatamoto, w której wprawdzie „duszę samuraja”, szablę, można łatwo wycenić i sprzedać, a ulubioną formą rozrywki jest wizyta w dzielnicy rozkoszy, ale duch nie daje się okiełznać i spacyfikować urzędnikom szogunatu. Soczyście opisana rzeczywistość i realia życia samurajów czynią ze Spowiedzi samuraja pierwszorzędne źródło wiedzy o tamtym czasie i ludziach. Autobiografia Katsu Kokichiego obfituje w niesamowite przygody i barwne charaktery, a postać autora wyróżnia się oryginalnością na tle standardów ówczesnego japońskiego społeczeństwa skrępowanego długim szeregiem zasad oraz przepisów. Spowiedź samuraja to fascynujące okno w czasie pozwalające zajrzeć w jeden z najbarwniejszych okresów historii i kultury Japonii.

Kodeks Młodego Samuraja

Seria: Kokoro – Tom 5

Daidoji Yuzan Shigesuke
Kodeks Młodego Samuraja
(jap. Budo Shoshinshu)
Diamond Books, 2004

Opis:
Autor przedstawia swój obraz idealnego samuraja, zawsze wiernego rycerskim zasadom i żyjącego ciągle w cieniu śmierci. W przeciwieństwie jednak do dawnych kodeksów, układanych przez władców na użytek poddanych, Budo shoshinshu pisane jest z pozycji wasala i skierowane do ludzi tego samego stanu. Warto podkreślić – ludzi młodych, żyjących w okresie pokoju, z dala od zgiełku pól bitewnych, w czasach, w których wojownik coraz bardziej stawał się urzędnikiem. Klasyka japońskiej myśli bushido.

Daidoji Yuzan Shigesuke (1639–1730) urodził się w znanej rodzinie samurajskiej, wywodzącej swoje pochodzenie od wojownika z X wieku, Taira Korehiry. W ciągu swojego długiego życia Yuzan obserwował rządy aż sześciu shogunów z rodu Tokugawa – od Iemitsu do Yoshimune. Poznał zatem surowe wojskowe obyczaje początków okresu Edo i luksus ery Genroku. Był świadkiem tragedii księcia Asano i zemsty czterdziestu siedmiu roninów, uważanej za heroiczny przykład rycerskiej wierności i męstwa. Widział także, jak stare rody chylą się ku upadkowi, przeżarte przez intrygi i korupcję.

Księga pięciu kręgów

Seria: Kokoro – Tom 1

Musashi Miyamoto
Księga pięciu kręgów (jap. Gorin-no sho)
Diamond Books, 2001

Opis:
Gorin-no sho ujrzała światło dzienne wiosną 1645 roku i od tamtej pory, przez ponad 350 lat, wciąż przyciąga czytelników na całym świecie, będąc jedną z klasycznych, a jednocześnie wciąż aktualnych książek poświęconych walce. Mimo tego, że jej tematem są techniczne i duchowe aspekty walki wyłącznie na miecze, to zawarte w niej przemyślenia okazują się zaskakująco trafne w przypadku każdego konfliktu: począwszy od sztuki walki, a skończywszy na bezwzględnych zmaganiach współczesnego świata biznesu.

Drogą mi jest jedynie odnosić zwycięstwo jakąkolwiek bronią” – te słowa mogłyby właściwie stanowić motto całej Księgi…, bowiem całość zawartych w niej rozważań skupia się tylko i wyłącznie na jednym: na pokonaniu przeciwnika za wszelką cenę i przy pomocy wszelkich dostępnych środków. Uniwersalizm myśli Musashiego sprawił, że przeszła ona pomyślnie próbę czasu i okazuje się skuteczna również w naszych czasach.

Tameshigiri – 3 poziomy trudności

Tameshigiri jest wykonywane na tatami omote (związana słoma z japońskiej podłogi), która została zwinięta i namoczona w wodzie przez noc. Oznaczony cel powinien mieć 2 shaku (ok. 60 cm) wysokości i 5 bu (ok. 15 cm) grubości. Tameshigiri nie należy wykonywać bez nadzoru. Wymagane jest wiele miesięcy wcześniejszego szkolenia. Miecze repliki ze stali nierdzewnej nie mogą być stosowane, ponieważ mogą łatwo pęknąć i spowodować poważne obrażenia.

Poziom początkujący:

  1. Sayuw Kesa Giri : na zmianę Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo) i Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo). Stopa jest zmieniana po każdym cięciu.
  2. Sayuw Kesa / Gyaku Kesa Giri : Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w lewo).
  3. Godan Giri : pięć cięć – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie do po lewej) i Suihei (poziome cięcie w prawo).
  4. Rokudan Giri : sześć cięć – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie do z lewej), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Suihei (poziome cięcie w lewo).

Poziom średni:

  1. Futo Giri : grube cięcie – Kesa giri (w dół ukośne cięcie) na jeden duży cel. Zazwyczaj waha się od 2 do 6 zwojów.
  2. Yoko-Narabi : wiele pionowo ustawionych celów w rzędzie, cięcie Kesa giri (w dół ukośne cięcie). Zazwyczaj waha się od 2 do 6 zwojów.
  3. Dodan : wiele poziomo ułożonych celów są wycięte z jednego Gedon (w dół pionowe cięcie). Na dole powinny być miękkie drewno, żeby katana mogła się z nią skontaktować.
  4. Tsubame Gaeshi : cięcie wracająca jaskółka – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), zmiana stopy, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo), Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w lewo). Kesa i Gyaku Kesa wykonywane są szybko, bez przerwy między cięciami.
  5. Inazuma Giri : cięcie błyskawica – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie po lewej stronie). Jest to szybko kolejności cięcia bez przerw między nimi. Wszystkie cięcia w kolejności muszą być zakończone w ciągu jednej sekundy.
  6. Gyaku-Inazuma Giri : odwrotne cięcie błyskawica – Migi Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), Migi Gyaku kesa (w górę ukośne cięcie w prawo).  Wszystkie cięcia w kolejności muszą być zakończone w ciągu jednej sekundy.
  7. Nami Gaeshi : cięcie wracająca fala – sekwencja ta odbywa się na dwa cele stojące obok siebie. Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo) na odpowiedni cel, Hidari Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w lewo) po lewej stronie docelowej, Suihei (poziome cięcia w prawo) na obu cele. Pierwsze cięcie należy zatrzymać przed uderzeniem drugiego celu. Drugie cięcie jest bez usuwania miecza z pomiędzy celi. Pierwsze dwa cięcia powinny być na tym samym poziomie.

Poziom zaawansowany:

  1. Daruma Otoshi : Batto Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo w pozycji z mieczem w saya), a następnie przez cztery szybkie Suihei (poziome cięcia).
  2. Dow Barai : Batto Suihei (poziome cięcia w prawo w pozycji z mieczem w saya), następnie jedną ręką Suihei (poziome cięcia w lewo)
  3. Kasumi : Mgła – niskie Suihei (poziome cięcie w prawo), a następnie wysokie Suihei (poziome cięcie w lewo). Drugie cięcie odbywa się na odciętej części celu przed upadkiem.
  4. Kawasemi : Zimorodek – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), niskie Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo), a pośrodku Suihei (poziome cięcia w lewo). Trzecie cięcie dokonuje się na odciętych częściach celu przed upadkiem.
  5. Makuri : Wiatr – Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie z lewej) z Hasso no Kamae (miecz skierowany w górę, krawędzią do przodu, a poziom tsuby przy uchu), Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo ). Oba cięcia są  szybkie bez przerwy i powinna zostać zakończone w ciągu jednej sekundy.
  6. Mizu Gaeshi : Wracająca woda – niskie Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie w prawo) i wysokie Suihei (poziome cięcie w lewo). Drugie cięcie odbywa się na odciętych części celu przed upadkiem.
  7. Mizu Guruma : Koło wodne – niskie Gyaku Kesa (w górę ukośne nacięcie w prawo), a następnie wysokie Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie po lewej stronie). Drugie cięcie odbywa się na odciętej części celu przed upadkiem.
  8. Nuki Uchi : Batto Suihei (poziome cięcia w prawo w pozycji z mieczem w saya) na trzecim kroku, zmiana stóp, Migi Kesa (w dół ukośne cięcie w prawo).
  9. Syo Hatto : Batto Gyaku Kesa (w górę ukośne nacięcie w prawo w pozycji z mieczem w saya) na drugim etapie, zmiana stóp Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie po lewej stronie).
  10. Tombo : Lecący smok – połowa celu jest w pozycji poziomej na szczycie drugiej połowy celu. Hidari Kesa (w dół ukośne nacięcie z lewej) z Hasso Gamae (miecz skierowany w górę, krawędzią do przodu, a poziom tsuby przy uchu), Migi Kesa (w dół ukośne nacięcie w prawo) kończy się w Hasso Kamae. Drugie cięcie musi być wykonane przed upadkiem celu.
  11. Zengo-no-teki : Wrogowie z przodu i z tyłu – sekwencja ta jest wykonywana na dwa cele. Jeden z nich jest umieszczony z prawej strony, drugi znajduje się za nimi. Obrót i Batto Gyaku Kesa (w górę ukośne cięcie na prawo w pozycji z mieczem w saya), Hidari Kesa (w dół ukośne cięcie w lewo), drugi cel, Mizu Gaeshi, Suihei pierwszy cel poziome cięcie.

Źródło: Toyama Ryu Batto Do